Wednesday, November 28, 2007

Sana Pogi Ku

I Wish I Was Handsome. This is a Kapampangan translation of one of my younger articles in Peyups.com in my column 320/320 Vision. Originally it was in Tagalog and it became a hit to the visitors of the website. From this article, I became the so-called "voice of the insecure."

O Apung Ginu, tuknang na sa ing kaguluan kening Pilipinas. Ing ekonomiya e mu balu nung mibabatbat ya o mitatas, inya pángadi kung saplala na ing biye keni. At sana, beit na kung indu kung masanting a lalaki.

Ating mengutang dati kanakung babai nung ninu ing mas pogi. I Jerry Yan kanu o i never-gonna-stop-never-ever-stop-ain’t-gonna-give-you-up Vanness Wu? Pekibat ku mu, “Tabalu, e ku no man sikasu ring F4.” Makananu ke kayang pakibatan ita nung kelaman na kung kasantingan pangalalaki ning Mayupaya?

“Mas pogi ku,” ngaku siguru kanita.

Nung sinabi ku ita at ali na ku man masanting talaga, e di kekapalan ya pa kaku itang babai? Tsk. Kasákit ning e míbudburan kasantingan. O sumap atin na ku man bagyang laman utak. Ngara pin, nung atin kang kakulangan, kalaman na ka ning Apung Ginu king aliwang sumangid.

Sana pin. Nung matsura na ka, kayi ala ka pang balu, nu na ka mu daklutan?

Ibat inyang malati ku keta ra na ku man maralas papansinan talaga.

“Jason, kagaling mu naman.”
"Jason, kagaling mung manyulat."
"Jason, kagaling mung mag-drawing, pan-drawing na."

Tau ku mung anti yung mabuluk takla at manasakit buldit patie misasalsal. Buri ku ring damdaman karela, “Jason, kapogi mu! [Pakasalan mu ku, ngana!]”

O Apung Ginu, makanini wari tagana ing dinaun mung kalma kanaku?

O Atsing Vicky Morales ning Wish Ko Lang, buri ke sang saupan ing pisan kung mamrublema king kayang pamagaral uling istudyanti yang talapagobra. Sana mirian yang scholarship, agyang karing mung murang computer school. Kayi pakisingit mu ne mu rin ing kanakung anyawad—sana pogi ku.

Itang kaklasi ku inyang high school, adedeklara nang pogi ya, inya naman atne yabang datang. Makasnuk. Itang bala mu buri meng sagapan buntuk at ikutkut mabiye.

Dapot sana pin meging kung masanting a lalaki anti iya. O kaya mas masanting pa kaya. E ne pin manaduang isip nung mamanagkas ya ing babaing kasabi na kagulut na o nung ali. Nung atin mang masorang dalaga kaya’t mesabianan yang “Ka-feeling mu,” ba, tambing neng ating kalasag.

“At least pogi ku.”

Masanting ya wari talaga? No comment. Basta ing buri ku, aku masanting ku! Maragul waring bage ita? Pangaku, e ku magmayabang kalupa na nitang diablus kung kaklasi... oneng malyari mu rin. Nung makulami la man kaku king kakung kasantingan, ati yu pa naman ing kakung utak kanita. Agyang ali ku Valedictorian, atin na ku man sigurung agyu agyang pakananu. Mányambut ku pa karing ligligan spelling.

Oyni na naman! Mánintun na ku na namang sangkan bang apagmaragul ke ing kanakung sarili. Nung pogi ku mung mibait, kuntentu na ku sana at ala na kung marakal pang tagulele dikil king biye. E ka mate?

Kong Willie, nung pabiyayan me sang pasibayu ing palage mung “Willingly Yours” king Channel 2, atin ku sanang anyawaran. I Atsing Vicky kasi e na ku sikasu. Sana mikasarili yang video camera itang metung kung kaluguran kasi ilig na ing gagawang pelikula. Nung abiye me kaya ita, pilmi yang makayampang para king ikasaplala ning Indung Kapampangan. Ampong sana, pogi ku.

Itang pamate babai at bakla? Itang dakal mágnasa keka? Itang bagya na mu buri ra na kang korneran king suluk bang molestiyan? Itang mákanikua kang mangatas a gradu potang type na ka ning talaturu? Itang bala mu ábangan da kang aldawan bang makumpletu ing karelang aldo? Itang dumalan ka mu misan mámaglandi no ring bábai? Itang parati ra kang laman ning karelang balatbat? Itang ala kang kamarinayan makipag-eyeball o makipag-blind date? Itang maibug da na kang gamitanan gayuma? Itang pang-showbiz?

Alti! Nanu ing malilyari kanaku? Pulus na ku mung sana, sana, sana. Deliryu na ini. Balu ku naman e nu agyung biye Kong Willie ita. Agyang i Atsing Vicky. Agyang ing Ibpa tamung atiu banua.

Oneng sana talaga pogi ku. Dakal perks. Barilan yu na ku, makulit kung tau.

Ding aliwang babai karing ligligan lagu, plastic la. Kesyo mas pilian da kanu ing kabiasnan kingsa king lagu. Aruy! Kabiasnan me i apu mu. Buring buri ra naman ing mangatimyas la agyang ing Ingglis da malyari nang pamulis mengasabeng imi. Idol ke pin itang metung a kandidatu; ing pekibat na, lagu, kasi kanu ing kabiasnan malyari meng akua king kasipagan. E ya ustu kanita?

Deta kayang poging ali makaying babatak king pamagaral? Siguru ing buri ra naman biasa la. O, bisa kong makipangalakal? Ali na. Magsilbi pa sana nung inyang malati ku pa, kasi pin, ing kabiasnan, bala mu kamuti yang alalaput iyan, basta balu mu nung nu karing gabun.

O makananu no man ding artistang mangasanting na agyang kabolangan ing pamakit da king TV sasaluk lang pera king showbiz? Tsk. E talaga pátas ing biye. Ding aliwang tomboy king Nepo Mall na ating kayabeng bábai, mas pogi la pa!

Aaaay... Dapat siguru makuntentu na ku. Matua neng pilosopiya ini oneng iyamanu ke pa mu rin: nung alang taung matsura, alang taung masanting. Iyan ing pamipatuasan ning biye. Tandanan yu anggang mikutkut kayu't lumayag la ring kekong kaladua pataglus banua.

Oyni na ku na naman! Mánintun pampaliwalas pilubluban.

Sigi na pin. Ipangadi ku na mu na sana tuknang na ing salangan king Mindanao, at sana ring keganaganang pate keti yatu, lalu na patie tungkul king balas, mangalaso na.

At sana, pogi ku.

Ysagani Ybarra, binasa ne ing poesya ku

Binasa ne ning sikat a Kapampangan a maglalang ing metung karing kanakung kawatasan a mikititulung Laut Ning Pluto King Yatu king radyu king palageng 10K nang Cecil Yumul.

I Ysagani "Yatu" Ybarra na tau Mabalacat, iya pin ing sinulat ketang pepasikat nang kanta ning bandang Tropical Depression, ing Bilog Na Naman Ang Buwan. Manatili ya king Pampanga anggang Disyembri.

Tuesday, November 20, 2007

Anak Ning Kapri

Spawn Of The Kapri. This is a trailer of the short digital film I made last year. It's the story of a child whose reputation in society is that he is the son of a supernatural creature called the kapri (tree-dwelling ogre-like elemental).



Monday, November 19, 2007

Makananu yang sagipan ing Amanung Kapampangan king Literatura?

This is an essay I wrote before unsubscribing from the Academia ning Amanung Sisuan International (ANASI) e-group. A philosophical, non-pornographic poem of mine called Bulbulan Na Ka Butu (Your Dick's Got Hair Already) offended many traditional poets and called my poetry immoral, disrespectful, and wrong, and that the Kapampangan language should never be in my hands, all because I used words such as butu (penis) and bulbulan (with pubic hair). Since my beliefs no longer match theirs, I posted these final words and left the group.

Inya e ya sasaplala ing Kapampangan king literatura -- ngana nitang mestrang rerespetuan ku e uling matua ne nune uling matas ya kabiasnan -- uling kulang la laman kabiasnan ding mamaglual a produktu, at pidalan-dalan da na mu ring keraklan karing susulat king santing ning pamangamit amanu.

E ra maibug isipan na ing pamandapat kalalangan, ala yang kaladua nung gewa de mu king kilub ding karelang silid, amanu na ping Vicente Manansala.

Ing kalalangan iya ing sepu ning pamanaruk ning maglalang king kayang paligid, king ketawan, king biye na at biye ring aliwa.

Adua ya dalan ing makanitang klasing máglalang:

1) Máglalang yang kakatakan dikil king apagmanan-manan na (critical art; alimbawa: Noli Me Tangere);

2) Mambait yang kalalangan a e daretsung manisti king salun ning sosyedad oneng akit king laman ning dapat na na atin yang ali áyunan king mimiral a batas king lipunan (post-modern art; alimbawa: ing pelikulang Ang Pagdadala Ni Maximo Oliveros nung nu bakla yang makapiblas babai ing bida dapot ni misan ala lang binggit king pelikula na pagtisti de i Maximu uling bakla ya)

Ngeni, ing masanting a kutang: nanu ing dapat gawan bang apalagu ta'ya pa ing Amanung Kapampangan?

Ing pakibat ku: Dibersidad at Intelektualisasyun.

Dibersidad

Miyayaliwang istilu, miyayaliwang taram, dikil miyayaliwang bage, miyayaliwang sukad, miyayaliwang lasa, para karing miyayaliwang tau king metu yatu.

King kanakung pamanigaral, apagumasdan ku na asukad me ing kagiwan ning metung a bage king nung agyu nang tálan dibersidad o ali. Ing Pilipinas karin mu akit na e ya pa makanita kasaplala, uling e ne agyung talnan masalese ing pamiyaliwa da ring etnulingwistikung
grupu.

Ing pagkalungkutan ku karing aptas a sasagip king Kapampangan, lalu na king parang ning
pamangawang poesya, e yu buri ing dibersidad. Buri yu atin mung metung a istilu at pamanlalawe a dapat tukian ding anggang susulat.

Atin pa ping sinabi, ot paburian de kanu king gamat ku ing Amanung Kapampangan, king gagamit kung "bastus" a salita (at uli na kanu nita, e ya ustu) king poesyang Kapampangan?

Ay Dios ku naman, aku mu wari ing susulat Kapampangan? Nung ating susulat konserbatibu, ating susulat a liberal. Kapilan ko sebianan ding konserbatibu na patugutan da king pamamoesya ra ing konserbatibung sarap?

Dapot king poesya ku, pengayi ra ku rugu. Pipigilan da ku. Lilimitan da ku pa king Rotarian ethics na, at e ku maibug ataruk ot e da akua na miyayaliwa la pamanlalawe ring tau.

Intelektualisasyun

Bayu ya maging intelektual ing poesya, dapat maging intelektual ya ing talasulat. Ing pamaging intelektual, nu ya akakua? King pamanalbe TV? King pamamasang libru? King pamagdependi king Biblia? King sasabian da ring makatua?

Ing pakibat: Akakua ya ngan kareni. King katutuan, akakua ing kabiasnan ambuski nu karin, basta agyu mu mung ibalangkas king isip mung salese, e itang salbag salbag. At ing mensayi ning "Bulbulan Na Ka Butu," e ka máging loru a mamasibayu mu king sasabian da ring aliwa.

Madagul na ka, misip ka king sarili mu.

E na kabaldugan ini ing isara me ing kekang isip; babaldug ya ining e ka mu kabud tatanggap amanu ring aliwa.

Sigi, pakiramdaman mo ngan; sigi, basan mo ngan ding libru; sigi, alben mo ngan ding palage; sigi, pakisabian mo ngan ding tau, ibat karing maluka angga karing pakalukluk king kapanibalan.

Kaibat mung gewa ita (o kabang gagawan mu ita), pisalangsalang mo ngan king isip mu. King amanu ning pilosopung Friedrich Hegel, pilabanlaban mo ring thesis at antithesis. Lumual ka king dalan at ika ing manyulit, ika ing manyubuk, ika ing manintun nung sanu ing pekamalapit
king katutuan.

King madayang prosesung ita, ating lumual a synthesis a resulta ning kekang malalam at masangkang pamanisip. At ita sa ing kekang tukian.

E me paniwalan ing Apung Ginu nung maniwala kang alang mabayat a sangkan. Lumual ka at misip, manigaral, at isip isipan mu pin nung atin ping Apung Ginu, nung nanu ya ing Apung Ginu, nung ninu ing Apung Ginu.

Aku mismu dinálan ku pa mu king migit atlung banuang ateyismu; memasa, minisip, menigaral ku bang akit ku para king sarili ku -- e itang sinabi da mu ring pengari o pari o ning Bibliya o ning paboritu mung artista -- nung atin ping Apung Ginu, nung ninu ya, nung ninu aku kaya, at nanu pang sabla.

Ing resulta: maniwala na ku ngeni na atin ping Dios, at págmaragul kung maniwala ku ali pauli ning ausan dang faith, nune reason. Ing malinong sangkan iya pin ing simbul ning pamanaruk. Ing amanuan na nita, minisip ka king sarili at sinlag ya ing aldo king isip mu anting Buddha.

Ngeni, pasibayu, makananu ta yang asagip ing Amanung Sisuan?

Tutung ita ngan ing nasa tamung dasan. Dapot karing mengalabas a aldo, ikit ku na dapot metung ya mung pulu' ing mamatan tamung ayan, e tamu parapara king paralan nung makananu tamung magtagumpe king kekatamung nasa.

Ating bisang magbangka, ating bisang dumalan alapaap, ating bisang kawe, ating makisake mu karing bangka ring aliwa, ating bisang manenaya na mu anggang ating dumakit karela, at nanu pa.

Aganaka ke pin itang metung a dake ning mumuna kung sarsuela king UP Diliman, ing Donated By Charo Cuneta.

"Solusyon, solusyon, lahat na lang ng tao may solusyon
Ang tanong, ang tanong, alin sa mga iyon ang tugon?"

Ing pakibat ku keta nung makantita ing realidad, saglulu ta na mu. Healthy competition. Ing resulta iya ing maging ukum nung kenu paralan pin ing pekamatimyas.

King pamanyagip Amanung Kapampangan, nanu ing pulung dapat adalpakan kelambatan? Ing pamanyambut Ligligan Poesya? Ing maging yang pambansang amanu ing Kapampangan? Ing mangabilianan la ring mangamit Ingglis at Tagalug king labuad Kapampangan?

Ing pakibat ku: dapat atanam ta ya ing Kapampangan karing pusu at isip ding taung Kapampangan, maluka man o makualta, konserbatibu man o liberal, Iglesia man o Ang Dating Daan, babai man o lalaki, bakla man o tomboy, anak at matua -- dibersidad.

At uling ikit ku king mengalabas a aldo na bala mu ali ku bage king mimiral a bangka ring keraklan karing mangatuang talasulat, kuldas na ku pa mu. Manalaksan ku pa mu ketang kakewan at gawang sarili kung bangka.

Sabage, masanting mu rin ing dakal a bangka; nung lumbug ya ing metung, atin pang mabiye king sumangid. Dibersidad pa rin tagana.

Miyikitikit ta na mu pu ketang pulu'.

Ket Na Ning Asu

Bite Of A Dog. This poem illustrates how young girls are sexually taken advantage of due to their sexual ignorance as reinforced by the social institutions, especially the family.

Dona, alang balu
King yatu, king yatu
Meniglo king asu
King banyu, king banyu

Dona, sasakildap
Sulilap sulilap
Kilub na ning ulap
Bala na paninap

Dona, pakasáya
Kitnan ing indu na
Nung nanu’ng ikit na
King banyu ra keta

Dona, miglarawan
King asulilapan
Lalawit palalam
Tatalakad misan

Dona, abalu na
Ing abatiawan na
Ngana ning indu na
Siguru asu ya

Dona, mitutundu
Migkera king kuartu
Linub ya ing asu
Kinet ne king salu

Dona, pakakera
E makasiwala
Mituluanan wawa
Ala neng agawa

Dona, pangayabak
E man minyukle buak
Lupang mengawakwak
Salbag salbag utak

Dona, míkabalu
King yatu, king yatu
Keplasan ya kanu
King ket na ning asu

Sunday, November 18, 2007

Karing Bungang Pasukú Na Lulut

For Fruits About To Reach The Peak Of Ripeness. This poem shows how the academic institution prevents change in society, for it is merely a training ground for young ones to know how to survive, tolerate, and perpetuate the present conditions of the world. In short, formal education reproduces and preserves society.

Metung na’ palang banua mayari na ka
Pengari mu, mamaglundag king ligaya
Gayakan da na kang telamariposa
Uling súlagpo na ka king pamagobra

Metung na mu ping banua mayari na ka
Gastus at palta yu king bale, keka na
Mákiyutus ka sa king amu mu keta
Bang ping maliwalas ing pamaglub ning pera

A wa! Metung nang banua mayari na ka
Ban makapuntus, aruan mu la ring mestra
Kasi lawan do ren ding sablang kumpanya
At buri da ren kinang kinang ka marka

Metung na mu ping banua mayari na ka
Metung na mung banua mangabiyayan na ka
Ita naman ing sangkan ba’t megaral ka
Tuturu da kang maging talapagobra

Aruy! Metung na’ng banua mayari na ka
Ding anggang balu mu ‘tin nang alagá
Pisamsaman da ka nung biasa ka ‘skuela
Mapamintu’t e lalaban ing buri ra

Aruy! Metung na’ng banua mayari na ka
Dakal bisang magáral, arian mu na ya
Bisa lang magáral bang manikuang obra
Pera, pera, pera, ala nang aliwa pa

Aro, metung nang banua mayari na ka
Pera na ing maging busal ning pangisnawa
Ugse mu no ngan ding panagimpang angga
Para king ikainawa ning balen ta

Oyan, metung na’ng banua mayari na ka
Pakasamasan mu nune kálulu ka
Mákiyusig pane king sabian ning mestra
Agyang pang megaral ka ba’kang bumiasa

Oyan, metung na’ng banua mayari na ka
Makabuklat mung isip pilit deng ‘sara
Uling ding ‘skuela mámunga la mung mágobra
E máglualung mágmasabal king balen da

Friday, November 16, 2007

Ding Pusa King Iskuela

The Cats In School. This short story attempts to expose the underlying reason why something inferior succumbs to the will of its superior and in what event does the inferior one decide to free itself from control.

“Magandang umaga po, Gng. Buan. Mabuhay!”

Makanita rong sebianan nung makananu rong dapat atuan ding balang talaturu—agyang ninu pa pin—a papakit karing mágaral kilub ning silid ning Section IV-Wisdom. Nung mestra ya o kilalang tau king iskuela, yausan de dapat king tune nang lagyu. Nung mágaral ya mung anti ila—a kakatuk bang manyubling apulut nang ID o kaya para manatad yang amanung “Huwag po raw kayong masyadong maingay” ibat king kayang mestra—ing pamanyaus kayang “schoolmate” magsilbi ne.

Itang “Mabuhay!” pampasanting ya mu. Peparagdag neng Gng. Buan, ing adviser ning klasi. Nung bakit, ali ra na pipilitang talastasan ding istudyanti. Kakanongan la ring keraklan karing lálaki, pelalu na retang grupung parating mamialung Play Station patse ugtu.

Pepataid neng Gng. Buan itang “Mabuhay!” siguru uling tuturu no ring asignaturang Wika at Panitikan. Patse klasi na, detang parating gagamitang Ingglis a pamanaganu malilikas la king amanung tatagurian nang Gng. Buan bilang Wikang Filipino, nung nu ring titulung Ginoo, Binibini, ampong Ginang malilibayan lang Mister, Miss, at Mrs.

Pakatiman yang linukluk i Gng. Buan king lamesa ning mestra. Ikit nang alang kalat-kalat a papil king tabla, inya diklut na ne ing kayang class record. Tabalu nung kayartian o nanu, oneng uumpisan neng pane ing pamanyaus tau ibat letrang Z pataglus A.

“Zabala,” nganang minyaus.

Tiniman ya ing kayling pitna ning asbuk nang Mariet. Makupad yang tinikdo, kabang ding anggang mata kaya ngan linawe. King dine at karug mengapasisi ya rugung Zabala ya tauling lagyu ing ibpa na.

“Zabala?” nganang pasibayu ning mestrang mas lalung linapad timan at metarling siwala.

Kaibat ning apulung segundung pamangamus buntuk, agnan nong tinas Mariet ding adua nang gamat king babo ning kayang buntuk, atsaka ya mo dinurut makatatlu. Susulud ne pa mu rin ing timan nang e pante inya lalu yang linto mamulang.

“Oo nga pala, nagba-ballet lessons ka, ano?” nganang Gng. Buan kabang manyulat ya king kayang rekord. “Palakpakan natin si Mariet!”

Memintu la ring kaklasi nang Mariet. Kabang papalakpakan de—ambuski e no man metula—memirapal yang linukluk ing babai at tikpan ne ing kayang lupang bagyang mengalutu. Kalako da ring kayang gamat, akit king lupa na ing kapasnawan; anti yang masakit atian a mekayatut kaibat ning maluat a oras ning pamamilipit.

Kadua pa mung aldo ning Second Grading Period. Ambuski pa yari na ing sakit buntuk para karing Periodical Examination, tibuk-tibuk yang mas mabilis ing pusu nang Glen kingsa king sadya. Ali naman uli ning calisthenics a gagawan da abak-abak king Flag Ceremony nung nu ing gagamitan dang kanta ing ‘Stop’ ding Spice Girls.

At ali mu rin naman sangkan ing nerbyus tungkul king resulta ring pamanyulit king Filipino (pisamut a Wika at Panitikan), nung nu karin kailangan ing pakakalaleng pamamása da ring siguru labing limang makuyad a salita, at pamangabisadu karing kabaldugan da ring manga anam a pulung—amanu da ring keraklan karing mágaral—“mangalalam a salitang Tagalug.”

Bolang ne mu siguru ing ali mamásang masalese; detang kutang king Identification a dake ning pamanyulit anti lang gewa para akit ning mestra nung nu anti ing galing ding istudyanti king pamamansin karing mangalating detalyi—“alang diablus a kuenta,” ngana ping Noel, ing kaklasi rang mapamakibat karing talaturu inya manga-“minus five” yang parati. Anti mo ing kule ring isteping nang Mang Juan ampong ing lagyung libutad ning metung a talasulat.

Bala nang Glen matuling la ring susulud nang Mang Juan king istorya inya mapagmaragul neng sinulat ing kayang pakibat king gulis siping ning number 23. Kalabas ning aduang pulung minutu, aganaka nang e la pala matuling—malutu la. Ing kapagmaragulan na miragsa ya rugu anting pinaud a abatbat nang Bagyung Rosing.

O sumap ali ya makaying bolang i Glen.

“Odejar,” nganang minyaus Gng. Buan. Ing timan nang papakit tula king panyaptan ding istudyanti miyalilan timan a mikimalagkit a lawe. O makananu i Kevin na pala ing tutuki.

E na amalayang Glen na ati ne pala king letrang O ing mestra uling king kakayisip nang malalam. Petaran ne pa mu ing kayang pamangganaka at inalben nung nanu mong daptan nang Kevin.

Maliksi yang tinikdo i Kevin—matas a lalaki, tuneng komanggi, at peklatan tud uling parati yang misasakab karing pialung a ating pulayan anti ing basketbol. Ambuski atin pa ring dineng sisingo ibat king lupa na, masalese ne pa mu ring agawa ing sinikat a terak ning Mmmbop ding Hanson.

Kayari nang tinerak pinalakpak la ngan ding alus tau kilub klasi, pelalu na retang atlung bábaing makapuestu king arap. Metung ya kareta i Mariet a parati rang papara kang Kevin ibat inyang lege ne ning babai king autograph nang Blessie ing “Nivek Rajedo” ketang crush(es).

“Isa pa nga, isa pa nga,” pakisabi nang Gng. Buan a binang metula. “Hindi ko alam nakakasayaw ka rin pala, ha, Kevin.”

Ing dating maliksi meging yang mapekat.

“KJ! KJ! KJ!” ngarang ginulisak agnan-agnan ding kaklasi na.

“O sigi... Oneng pagkanta yu ku, ne?” anyawad nang Kevin.

Mekuyad ya ing timan nang Gng. Buan, dapot lalkas pa rin king lupa na ing bagyang taras. “Class,” ngana, “Ayaw kong naririnig na gumagamit kayo ng Kapampangan, ha? Filipino atsaka English lang. Sige, ipagkanta natin si Kevin.”

Tinalakad ne man mong pasibayu ing basketbolista.

Ala yang panaun makisoso i Glen, inisip na. Asuncion ya pilidu at banda ya pang tatauli siguradu. Atsaka e ne balu ing Mmmbop. Daramdaman neng maralas king bale potang manalbe yang MTV Asia i Bernard a pisan nang alang pilatan. Lepitan ne misan king sala para kutngan nung dikil ya nanu ing Mmmbop. Inyang “tabalu” mu ing pekibat nang Bernard, lakuas neng mitda ilig karing kantang sisikat king panaun dang kayanakan i Glen. Inya ing milyari, e na na rugu abalung itang pekayanak karing atlung mikakapatad a Hanson lalaki ya.

Uling makalukluk ya malapit king awang, linawe ne mu kilual at pegumasdan itang maputing pusang lalakad king babo bubungan ning baleng makatalakad siping ning iskuela. Aganaka ne i Kitkat at ita pang metung a pusang e na na dinian lagyu. Inta ba’t palagyuan ne pa mu? Ala ya man bagyang lambing; pasuitan me atsaka ya pulandit at luksu pataglus bubungan ning siping dang bale. Atsaka matuling ya—makabigung kalma.

Mayap pa i Kitkat. Kabang ngengeung, pigadgad-gadgad ne mo ing kayang buntuk king bitis nang Glen. Agyang ninu sigurung tau—mikiyilig ya man karing animalis o ala—panggigilan ne i Kitkat! Ninu pin naman ing ali mabaldug lub king metung a lelangan a mumuma king bitis mu ambuski pa mabangnas ya king mekulub a pawas? E me pikatulan kanita?

Mengua yang makalatang sardinas i Glen ketang kusina. Bisni ne at inambula king aduang kasakmal a nasi atsaka na linulan king alang laman a pidapukanan leche flan. Inyang linual yang pasibayu at abau nang Kitkat ing pamangan, sinikan at tinarling ya ngeung at pengadgad neng lalu ing kayang lupa king bitis nang Glen.

Asulilapan neng Glen itang pusang matuling ketang malaut a batio-batio kang Kitkat at king kakanan na. Bang apalako ne, memulut yang malating batu i Glen atsaka ne besibasan itang mágdalang malas. Kailangan neng bulyon; pota pa sa iya ing ikabagsak na king pamanyulit.

Penalben ne pa mung mamangan i Kitkat. Dilat-dilatan na ing sarsang mitagan king lulanan at papiyak-piyak ya mata king kabsi. Kayi linundag ya king bakud atsaka ne pendilat ing kayang gamat para imuan ing lupa.

Yinaus neng Glen. “Kitkat,” nganang banayad. “Keni ka.”

Buri nang Glen uman nong pasibayu ning pusa ring kayang bitis. Oneng meging yang mapagmaragul i Kitkat. Ali na petaran ing pamanimu na at anti yang meyala ing pepakan kaya king lele na.

“Putanaydamu,” panagkas nang Glen king pusa. “Uli mong mabsi na ka’t ikwa mu na ing buri mu, e na ka mamansin!”

“Bayani,” yaus nang Gng. Buan.

Mipaluksu ya pusu at kinaskup ya akmulan i Glen. Adua na mung kaklasi—Balajadia ampong Azalea—kayi iya na ing tumerak para apabalu king mestrang ali ya absent. Nanu kaya ing masanting iterak? Ali—nanu ing malaguang iterak?

Tambing yang meyari itang mikipilidung Bayani king inindak nang Macarena. Di Balajadia at Azalea pára lang kayabe king Dance Troupe. Bang malagua—o kaya, nung king panlalawe nang Blessie, bang makapagpasikat—inyawad dang agnan na la mung mindak.

Aru, nanu na ing gawan nang Glen? Ala ne man ilig king pamanerak. Patse pin mitupatupa la ring mangatua king bale ra lalangi ya utak, e mu king pangmatuang tigtig, pati king nanu-nanung teterak da—Chacha, LA Walk, at aliwa pa. Nung e ya tumerak, mamarkan ya kayang e linub? Nung magmasyas ne mang e tumerak, komusta ya king yausan dang Conduct?

“Ngiyeeew,” ngana ning pusang maputi kilual.

Pasibayu, sinilang ya king isip nang Glen i Kitkat. Inagyu nang mumang talampakan at pangadngad ing lupa king bitis tau bang masese at mirian pamangan. Itang pusang matuling a alang lagyu, o ba’t mo kaya ali ne mu mikiapus kang Kitkat? Uyta, ali ya mirampulayan grasya kang Glen.

Kabang lalapit ing oras ning kayang pamanerak, ditak-ditak yang sinlag ing larawan na nitang pusang matuling king isip nang Glen. Siguru panaun na para mirian yang lagyu bang malagua yang ganakan, inisip nang Glen.

“Nanu kaya ing masanting ipalagyu kaya?” sitsit nang Glen king sarili.

“Asuncion,” yaus nang Gng. Buan.

E ya tinerak i Glen.

Mánukluan

Squatter. This is a poem about the irony of the restriction of an unofficial Philippine language in its own land amidst the process of nation-building and promotion of nationalism in academic grounds.

Oyta i Ginang Nacionalista
Ngana king ulaga ning salita
“Ang ‘di ma-al ang sariling wika
Masa-ol pa sa malansang isda”
Ita kanu’ng amanu nang Pepe
Inya mag-Filipinu king bale
Sibuknan, oneng digpan-ning-alti!
E pa rin asalikut ing gege

Misan a aldo merakap kami
Rugu ning kasiping kung kaklasi
Kákanta keng ‘Atin Ku Pung Singsing’
‘Nya balugbug mi tinakam pitik
Di Bokbok at Ketuy naman gulut
Pepamayaran dong limang pesus
‘Tie e la kanu mig-Filipinu
Ing magdusa ing karelang gradu

“Painuman na,” ngaku king kakasi
“Mauo ku’t dila ku asne langi”
Kabirabira itang mestra mi
Ing patilya ku kayang penabit
Uling pane kung mángapampangan
“Sa labas ka ng silid-aralan!”
Ala ku kanung lugal king “bayan”
Metung ku mu yatang mánukluan
Kapilan na ku kaya paluban?

Ing Anak A Tagak

The Little Egret. This poem illustrates the stream of consciousness of migrants and why they resort to migration to survive. Also, it shows how elders secure their authority by disregarding the opinion of the youth and listening only to themselves.

Ating anak a tagak, maputi ya pu bulbul
Matunud ya’t mapamintu karing pengari na
Ibpa at indu na makantita mu rin kulul
Anti lang burarul potang susulagpo banua

Uling kádimla king Tsina, mine la Candaba
Agum ding aliwang ayup a danupan mu rin
Disnan de ing marangle’t inatu ring damulag
At tambing lang mengan simbilis nang Kuran Kurin

Uling kanita ya pa’ minunang mekatuklu
King asikan ning Candaba ing anak a tagak
Yang dili sinulagpo, nu ya pu memanyulud
King tula na king lugal, ginatal yang ságakgak

Mine ya ing tagak banda ketang ilug kaibat
At disnan no ring tuyu, bangus, ampo'pang itu
Akaistorya no ring asan, oras a maluat
At bayu ya meko, sebianan de pung malugud

“O anak a tagak, ali ka sana mángari
Karing mame keti, ‘neng mababating keluatan
Iti ing sangkan ba’t pikasnukan ing kanduli
Mangan mu keti at muli karayatmalatan ”

Bekalan ning tagak itang sinabi ring asan
At semalang miuli bayu suklub ing bengi
Kabalik na karing pengari, tambing nong kitngan
“Ibpa at indu, angga tamu kapilan keti?”

“O anak ming tagak pale, pakakabsi mu na
Ipaynawa ring pakpak, tipunan ing sikanan
E marakal ing kakanan keti angga angga
Dálakit tamu pang pulu pota nang kauran”

Ngana pung mekibat nitang tagak a malati
“Ali kayu pa pu sasawang palikas-likas?
Nung nu karin ing biye masaplala ya’t masanting
Karin ta papakuyud; ba’t ali ta malasbas?”

“Magdatun ta na’ keti, sesen te ing marangle
Kingsa king mányayang ta’ng oras king alapaap
Kekatang pagaralan ing pamangawang bale
Malagu at matibe, e patuag king abagat ”

"Sesen ta ya ining labuad, pati na ring dutung
Misuklian ta pung lugud, kekayu sang abalu
Kaibat na ka ta’ng pekanan ning mapamiyeng gabun
Batingan ta ne mu wari? Ablas, atin tamu”

Uling anak ya pang tagak, ali de pensinan
Dening makatuang ayup a mánikab king kabsi
“Ay, pabustean yu ne, ali na pa ayintindian
Anak ya pa’ng tagak, magagtu pa pamiyisip”

Ala yang akarapat ing tagak a malati
‘Nya selikut na na mu kilub ing munikala
Ding kayabe nang ayup, kaugaling kanduli
E la mákiramdam king paralan a aliwa

Ating anak a tagak, maputi ya pu bulbul
Matunud ya’t mapamintu karing pengari na
Ibpa at indu na makanita mu rin kulul
Anti lang burarul potang susulagpo banua

Pun A Matua

Tree Of Old. This poem encourages one to live a life of service, of legacy. Only then can one prolong his life: by leaving something that would be of benefit for those who are still alive.

Lálakad ku king lugal a alang tau
At ikit ing pun a e ku balu lagyu
Mángatagtag la rugu ring kayang bulung
King bakubaku ampong malanging gabun

Ding ayup babo lalabul lang lawiwi
King tula, ring sampaga, e la paytauli
Lupisak, tugak, masayang mipaglandi
Itang pun mu rugu ing malungkut dili

E gagamit siwala, anti na kung ausan
Nitang mángalagas bulung a tanaman
Balang bulung a mananabu, lalawan
Aganaka bigla ring bageng kelinguan

Balang bulung malaguang miras king gabun
Ali malyaring king babo mu magdatun
Makananu ya man kasikan ing buyun
Karas king pampang, lalati ne mung alun

Daralumdum, mángaring talang ing aldo
Yari na ing obra, benging mákapasno
Dapot king balang sukú , tutung lulunto
Ing bayung umpisa; miyadya ka, aro...

Binang malungkut man ing pangapupus biye
Kagulan man ing babiye ning pangamate
Dápat kang mayap, manalakad kang bale
Atin ding tuknang keta kekang kamate

Maplas King Puki

Painful To The Pussy. This poem attempts to internalize the feminist reasoning of Eve for eating the Forbidden Fruit in the Christian story of Creation.

Perusan Na ku rugu ning Apung Ginu
Uling ing kabiasnan pekiabutan ku
Nanu’ng klasing Dios ing mibait kanaku
E Ne buring kumatni buntuk ing tau

Pelakuan Na ku pamo king Paradisu
Gewang alipan ning taung kayabe ku
Maplas na'ing pamaglual pungul king puki ku
Bisa ku mung bumiasa, nanu’ng sala ku?

Meyigut ku mu king tagyang ning asawa
Minuna No pang lelang ding leu’t usa
Sebianang e mamangan karetang bunga
Abalu’ing marok at mayap ‘tie mengan ka

Mibait ku mu bang i Adan sumigla
Palagyuan ding bage, e ku agawa
Penganak Nang babai tutung mababa
Inya kabiasnan na mu ing kakung nasa

Apung Ginung banal, o't kamua Mu keta?

Ligligan Pangadi

The Prayer Contest. This poem attempts to pose the question: among the millions of prayers God hears at one point in time, most of which contradict one another, whom does God listen to?

Kaunang Makiliglig:
Ing Pangadi nang Darang Flor

Linukluk ya bungad nang Birhen Maria
Kandilang pudpud at dilo sinindi na
King lual bale kildap kildap, malulam pa
Metung sintunadung magkanta, muran na

Mengurus ya't sinitsit, "Bapu Maria"
Nasang e bubugnus uling kebaitan na
Datang la ngan ding anggang kaluguran na
Sidya na na ing pititian at atsara

Lintik dinugpa bubung kabirabira
Inya sikmal neng lalu ing rosaryu na
Sikan pang bagya pota ala nang munta
Sayang ing litsun manuk at ligang baka

Kaduang Makiliglig:
Ing Pangadi nang Kang Abram

Kulait na, "Ibpa mi a atiu banua"
Kabang lalablab ing api king bale na
Pakasinup kilub ing anggang tipun na
Ibat king pisasali nang kulubasa

Galgal galgal ya katawan at kaladua
Lulam king babo magkulangan pang dusa
Para mulus danum king metu Pampanga
Inya digdagan siklod ing pangadi na

Agum ning duldul ing lintik megumpisa
Sikan pa sa bang misalba ya'ing bale na
Penaus no ring anggang santu at santa
Ustung ala neng tuknangan kalulu ya

Katlung Makiliglig:
Ing Pangadi nang Kristin

Biklat ne ing libru ibat king iskuela
King katlung bulung ating pangadi keta
Genakan ne ing panaral nang Apu na
"Potang ating panganib, 'nang, mangadi ka"

Gagatong telabangka ring tsinelas na
Ketang lual nung nu ing albug kakatas pa
Ali la pa mumuli ring pengari na
Pota kabalik da dayat ne ing sala

Pesibayuan ne rugu ing pangadi na
At sinampa ya king babo ning lamesa
Ustung uran binugnus malumud na la
Ring tingkang kagamitan ning pengari na

Kapat a Makiliglig:
Ing Pangadi ning Manasik

Kinaul neng matalik itang Biblia
At pekisabian king isip ing Ginu na
Balang duldul anting siwala ning banua
Kalam ning Dios ding patak a titipa

Inyang kaleldo melangi ing gabun na
Mepanat ing pale at meina ing pera
Ing Apung Ginu makiramdam ya sana
Nung kauran na pin tutung tumula ya

Meinge ing pitik ning uran king bubung da
Sebianan no ngan ding anggang anak na
"Ume ko keni at mangadi tamu pa"
Dayuput sa ing melanging asikan na

Bulbulan Na Ka Butu

Your Dick's Got Hair Already. If God were a human parent, wouldn't He/She want His/Her children to think and act independently in the long run?

Akasabi ke nandin ing pengari mu
E mu mamarokan ing kayang amanu
Uling bala mu kaya nang pilming balu
Oy, baintau, bulbulan na ka butu

Oras nang misip ka para king sarili
Dati susumbung ka kaya’t pupulayi
Potang keka rugu ating mángayi
Manong na yata ing makantita ngeni

Nung danupan ka ika’ng mamupul pale
Ika’ng maglarin nung kesiran kang bale
Patua na ka, ‘tung, dapat na kang masane
King e biru-birung kalakaran ning biye

Lulug’ran na kang tutu ning pengari mu
Inya ing buri na kumatni ka buntuk
E ke balu ing lagyu ning kekang Indu
Pero ing yaus da kaya Apung Ginu

Tuneng anak na ka ning Dios a malugud
Mesese ka’t mebanteng alang patugut
‘Pot ngening bulbulan na kang baintau
Karing obrang yatu o’t e ka sumaup

Sanu Ing Matimbang: Milabas o Bukas?

Which Matters More: The Past Or The Future? Written in Crissotan (poetic debate) style, the personification of the Past debates with the personification of the Future to see who among them really benefits humanity more.

UKUM

Aldong mayap karing mine para malbe
Ing Apung Ginu pangadi kung mantabe
Agnan palakpakan ding king kakung lele
Mipangamanu la; ninu ing mabule?

Ining pisabian da rening king siping ku
Milabas o bukas: matimbang ing sanu?
Alang gugulisak, 'palto ing respetu
Lakuan ku ne pu ing palage kekayu

MILABAS

Nung ba’t ku masikan, sabian ku kekayu
Aku ing pengari ning daranasan yu
Gatus kekayu, panigaralan yu ku
Para akilala ye ing sarili yu

Ining sablang mangapalyari king biye ku
Ya ing mamili king piblas ning bukas yu
Samasan pakibaluan ing dikil kaku
Nune mulit mu ing kasalanan tau

Tabalu, ba't e da ku pakiramdaman
Mamasala ku, ikit ku na pin ngan yan
Kamatayan, laraman, at karanupan
King tua kung ini, ali mu ku paniwalan?

Nung lulumbug king biye kasakitan ngeni
Kutang yu mu, "Nanu pu waring milyari?"
Ayampang ku ngan, mabilis pa king alti
Tandanan yu ngan at bakalan yung muli

BUKAS

Sagli mu, ibaba mo pa ring kile mu
E keka makasalale ing bili ku
Binandi mu no ngan ding sangkan ning biye ku
‘Nu ko, mángapakayli na ku mu rugu!

Nung lalawan mu, ding angga ping salun ku
Ika’ing makisala king kapalpakan mu
Alben na ka ning tau, ‘tin yang abalu
Dapot ali ngan, gamitan king makatud

Ding depat mu, makasulat la king libru
Silaban mu lang misan, maging lang abu
Oy, pásalamat ka karing anggang butul
Nung ala lu, ninu ika karing tau?

Sikan mung pákapurian, sag'ling atdasan
'Palto karing tau ing katumbalikan
Ning nanu mang depat mu panaun ngean
Inya e mu ku rugu págmaragulan

MILABAS

Aruy, nung magsalita, anti yang Suku
Nune kanaku, alang taganang balu
Nung keka, mangánaua la man ding tau
Ing mumunang pasalamatan mu, aku!

Sigi, 'kutkut mo ring buri mung 'salikut
Basta e páinaua, tutung mákatakut
Mate ya rin ing tau, ding pun maputut
'Pot kaisipan, nu ya ngan mámanyulud

Diwang penakpan, misan da mu akulkul
Mangari kang mapanakong masusukul
Alang málsinta king balatkayung kulul
Mua karing mámiasa, king biga susukdul

Nung ilaut mu ku pa kaibat keluatan
Karing taung danupan king kamasalan
Siguraduan mung alaso mu na la ngan
Ding malyaring pikuanan dang kamalayan

BUKAS

Ali ku máglaram, masikan ka puntu
‘Pot e makan’ta kasikan ‘ting lawe mu
Nanu la sangkan ding marakal a tau
Inya king pamandapat e la pátugut?

Kinimut ngan uling kaku makalawe
Alang panaung igse; king kuyad ning biye
Bang saplala, inagyu dang makamate
Bang atin kanan, menanaman lang pale

Nung e ku maulaga, ba’t páypagal la
Kitnan mu na la wari ring mangakualta
Nung para nanu ing tutulung pawas da?
Patie ‘ti no kaku, ni’ng mimisip keka?

Balikan da ka mu ustung ‘ting ayampang
Oneng e la paybasâ, angga la’ng pampang
Keta batiawan nung nanu'ng pakinabang
Ugse da keka ing e buring ganakan

MILABAS

Wa, balu ku ngan ing amanuan mu rugu
Ding tutuking sabian, pakaisipan mu
Ustung akit dang bukas, asne dalumdum
Kenu la púlandit, ninu ing kakuyug?

‘Ti la mu kaku ring ngamo penugse ra
Talnan masalese, agamit da la pa
Pakaingatan pati ring mangatsura
Ding librung dikil kaku, pataû mo pa?

Gawan mu ita, ala na kang pikutngan
Nung nanung lugal ing masanting puntalan
King kekang pangalili, kekang pagsisian
Ing depat mung obra—obra ning mamulang

E ku ánya'ran ing mabiye kang ‘ti aku
Oneng e mu ku buburan karing tau
Ing dasnan mung kabilian ning metu yatu
Masanting o ali, pegkasakitan ku

BUKAS

Panupaya nung atin kung buring buran
Ini para mu naman king kaligtasan
Ika na’ing sinabi, ‘tin mu ring karokan
Ing akit do ring tau, kakung tulutan?

Pamisanmisan sobra la ping mimisip
Nung makananu ra rugung akuang akit
Kasiglan, kanawan, karitakan sakit
Uli na nini agyu dang mipanyakit

Damusakan ne’ing kalupang ortelanu
Bang ing biye mayan damdaman pang pelalu
King salapi, ing kayang wawa tutulu
Kaungan no ring manyawad anti'ng asu

Potang mikapsuan ne ing alting matako
Potang pangatau na na’ing mangibabo
Mipadukduk ya king mengalabas aldo
Kulait yang "Nanung gewa ku, Ginu ku!"

UKUM

Sag'li, nung makanyan, áminan yung adua
Mituglúngan la pin ding kekong kaladua
Ing biye yu, ikayu rin ing mipángudta
Tutung alang bayu nung ala ping luma

Kabang lilimpas darakal keralanan
E taya balu’ing aldo ning kapupusan
Ing mikibalu'ing Ginu tamung Miglalang
Matampus ya ing yatu misan na' sabian

Kalma ning tau, tataid king milabas
Ampo king págnasan na para king bukas
Ring tau, baluan dang pareu nong armas
Pangadi kung kutngan da la oras-oras

Ulaga ring misumangid a panaun
Tabalu kekayu, para kong apantun
Parang malasa at bage lang pisagum
Ali ku bisang kumabid mu king metung

Dumulung Ka

Go Buy. This poem desires to empower providers of sexual services by illustrating the fact that we all sell something in order to survive. Intellectual ones sell their minds, artists sell their souls, and prostitutes sell their bodies. Enough with the hypocrisy.

Dumulung ka ketang banda Balibagu
At pantunan me i Leona Punzalan
Mámisali yang puad ampong pakabayu
Kilitian na ka ping masalese laman
Ati ya naman keta i Roy Sarmientu
Terakan na ka pangasala ning bulan
Pasaken na ka babo ning kayang salu
Basta ing pamayad mu ali ya kulang

Dumulung ka ketang banda San Fernandu
At pantunan me i Misis Macalino
Mámisali yang kabiasnang e mu balu
King ituru na, tutu ka ping maniglo
E me kakalinguan i Doktor Tanhuecu
Balu ne ing panulu king balisoso
Misadya ka mung aduang dalan a pesus
Paputian na ka balat, ‘tang mákasilo

Dumulung ka ketang banda Macabebe
At pantunan me i Teresa Gamboa
Mámisali yang gulis, uling, at kule
Pangawa na kang larauan king pintura
I Teofisto David, e malaut bale
Baluang ya ing lakan king pamamulosa
Pagkanta na ka dikil nanu mang bage
Basta atin ka mung pamayad a pera

Dumulung na ka agyang nu mu pa buri
Tutung palengki ing balang pupuntalan
Nu ka man mipadpad, ating mámisali
Ing abiye ning tau, ating kabayaran
Kalalangan, utak, lagû ampong puki
Tingkas, butu, kaladua ampong kabiasnan
Ing titinda mu, sanu kaya kareni
At sanu la ngan ding kekang sasaliwan

Ispongang Penisis Kalang

Sponge Used In Scrubbing The Stove. This poem was inspired by that statement of Mao Ze Dung on how to raise people's consciousness: if you want to raise people from the ground, do not start from midair.

Ay, papainuman na lang tabletas a mapait
Deta kanu ring kayang iinuman a pilit
‘Nya ala nang táram pa king kayang pamiyisip
Sakildapang asaul ding kutang a masákit
Sukat lang memanilak ding kayang pepainuman
Lalasa la kanung ispongang penisis kalang
Detang tabletas nang pampasaplala kabaluan
Suklati’t kendi na’ kanu ing karelang kanan

Aruy, mi’kamas ya ing lakan ning pangabiasa
At penaus no retang tau: “Diablus at puta!”
Ya na mu pin kanu ing mámiye saup karela
Nung e ro buring inuman, mabating na ya
Kabang lalakad, mitaluras ya king burak
At menabu king kulkul; ali ya pu miukyat
Bang ating saklolu pekasikan ing gulisak
Salamat, ating linapit a maganakang siak

Sumap mágdala yang lubid itang siak a dintang
Sapak yang suksuk; alang ninu mang makatalan
Saingsing na ning menabu: “Aku, kekang saupan!
Kuma ka sanang taling ali na ku sugatan”
‘Kayi nganang mekibat nitang siak king saingsing
“Makantini’ng gewa mu karetang tau nandin
Buri mong itas balu oneng kelinguan mu pin
Ali me apakan ing laman babi king kambing”

Alang Mibabait A Timawa

No One Is Born Free. This poem attempts to assert that suppression of freedom begins at birth.

E me pinili ing kebaitan mu
Bayu ka pa mipusit king yatu
Ila, pánisip da na kang lagyu
King relihiyun da, ika ipalub
E ra ka man kitngan nung bisa kang
Mibait panaun ‘salukuyan
‘Ta nung e me buri ing kabilian
Ning yatung kekang akabaitan
‘Ta nung e me buri ing lagyu mu
Inta nung bisa ka king Budismu
Nanu rugu ing akarapat mu
Ipilit mo reni, ating presyu
O panayan mu pa mung tumua ka
Pota nang mánintun na kang pera
Bayu ka maging tutung timawa
Karing kebit da ‘nyang malati ka
Ala kang karapatang mamili
Karing bagebageng kekang buri
Nung tutu pin ing “numerology”
Pati kalma mu e mu pengadi
Kapilan la mo kaya mikabus
Deni pung ának king pangaipus
‘Tang ának la pa, ala nang gastus
Pilinan ing sariling sapatus

Laut Ning Pluto King Yatu

Distance Between Earth And Pluto. This poem presents the flawed standards of intelligence promoted by the academic institution. Instead, schools tend to provide more trivia instead of familiar, practical knowledge.

Nung luban me ing kayang silid keta karela
Ring medalya na, anti lang CDng pinirata
A sasampukaki ketang dalan ning Miranda
Mal la laman oneng asali mu la mung mura
At ali ka pa pilmi nung tutu lang gumana

Karing anggang ának a apulu pa mung banua
Ing laut na ning Pluto king Yatu, ay, balu na!
Nung subukan mu ya mang ikutang ngeni kaya
Ing maliksi nang ipakibat, akakit ku na
“Ahem, the distance in light years is bla-bla-bla-bla-blah”

‘Niang pebalung king Porac ya mete ing indu na
‘Abe ing ibpa nang maibug nang maging kaladua
Gagaga’t aspak siwala, kaku pinulayi ya
Melunus ku oneng mipatiman king kutang na
“Bapa, bapa, makananu ing mumunta keta?”